Reportage
Maaike Tindemans
Tekst:
Maaike Tindemans
Verwachte leestijd: 9 min

Donker in het Zuiden: 'De ketenoefening van 2028, daar werken we naartoe'

De Limburgse zorgketen oefent in maart 2028 de langdurige uitval van stroom en communicatie. Om de keten te versterken en zoveel mogelijk uit die oefening te halen, begint de voorbereiding nu al. Netwerk Acute Zorg Limburg is daarom gestart met het leertraject Donker in het Zuiden. In zes kwartalen werken de ketenpartners aan thema's zoals onderlinge afhankelijkheden, informatiedeling, besluitvorming en zorgcontinuïteit. Dat begon op 30 september 2026 met de kick-off.

"Wat doe je als het licht uitgaat?" Deze vraag klinkt door de zaal, terwijl de deelnemers in een film zien hoe telefoons hun bereik verliezen en schermen op zwart gaan. We zijn in Kasteelhoeve de Grote Hegge in het Limburgse Thorn. Crisiscoördinatoren en adviseurs uit ziekenhuizen, de huisartsenzorg, verpleeg- en verzorgingshuizen en andere zorgorganisaties zijn bij elkaar gekomen om het leertraject Donker in het Zuiden af te trappen. Het scenario is fictief. De film is met AI gemaakt en is een voorproefje van de serie die de rode draad van dit traject vormt.

Een film die met AI gegenereerd is, vormt de rode draad van het leertraject

Het doel van deze eerste dag is de 'foto van nu' maken: hoe staan de deelnemers, hun organisaties en de keten ervoor als stroom en communicatie langdurig wegvallen? Deze nulmeting is het vertrekpunt van het traject. "Je hoopt dat je er over anderhalf jaar anders voor staat, als je dezelfde vragen krijgt", zegt Dennis van Heerden, mede-eigenaar van Good Work Personnel Development. "De foto van nu wordt dan de foto van toen."

Hele keten
Dit traject is een initiatief van Netwerk Acute Zorg Limburg (NAZL). "Iedereen bereidt zich in de eigen organisatie voor, zoveel als het kan", zegt Ruth Jongen, projectleider Risicomanagement, Crisisbeheersing & OTO bij het netwerk. "Maar hoe is de keten voorbereid?" Volgens haar worden een aantal crisisthema's steeds meer werkelijkheid. Andere landen hebben al meerdere keren te maken gekregen met een grootschalige, langdurige stroomuitval. Ook vanuit de regio kwam de vraag om weer samen te oefenen. Daarom viel twee jaar geleden het besluit voor een nieuwe grote ketenoefening.

Truus (hier te zien op de banner) is een van de hoofdpersonages in de film van het leertraject

Die nieuwe oefening bouwt voort op de vorige: BioWare in 2019, over een pandemie. Ben Rayer weet als geen ander hoe dicht zo'n oefening bij de werkelijkheid kan komen. Hij zat destijds samen met Ruth in de projectgroep en evalueerde de oefening. "We dachten eigenlijk: zo'n pandemie zal in Nederland niet zo snel plaatsvinden, maar we moeten wel zorgen dat we voorbereid zijn", zegt hij. "Kort daarna kwam de coronacrisis." Volgens Ruth heeft BioWare goed bijgedragen aan de manier waarop de keten in de coronatijd samenwerkte.

In het dagelijks leven is Ben specialist crisisbeheersing bij Veiligheidsregio Limburg-Noord. Hij zit in de projectgroep vanwege zijn ervaring met BioWare en het evalueren van oefeningen en incidenten. De kracht van BioWare zat volgens hem in de aanloop. "We hebben het samen gedaan, als keten, maar wel onder de begeleiding van een externe partij."

Samen leren
Terug in Thorn wordt duidelijk hoe groot de aanloop dit keer is. Donker in het Zuiden is een meerjarig leertraject voor de bestuurlijke, tactische en operationele leiding van zorgorganisaties. Op het scherm verschijnt de planning: zes perioden van elk een kwartaal, verdeeld over vier leercycli. Dennis neemt de zaal hierin mee. De deelnemers hoeven er niet enorm veel uren in te steken, benadrukt hij. "Het kan voldoende zijn om een stukje visie te delen, of een advies te geven over de manier waarop jij informatie zou delen. Dan heb je het in je hoofd al een keer doorlopen."

Dennis van Heerden geeft uitleg over het programma

Uit de zaal komen enkele vragen. "Hoe gaan we dit in de organisatie vertalen?", wil iemand weten. De deelnemer is bang dat de informatie straks versnipperd raakt. Om dit te voorkomen krijgt elke organisatie één aanspreekpunt. "Heb je toch het idee dat het alle kanten op gaat? Geef dat dan gewoon aan", is het antwoord. Een deelnemer uit de huisartsenzorg kijkt naar haar eigen capaciteit. "In veel grote organisaties is er een crisiscoördinator die dat als belangrijkste taak heeft. Wij doen het erbij. Wat gaat dit van ons vragen?"

Tijd vrijmaken
De projectgroep herkent de zorgen over de tijd. "Ik merk dat het enthousiasme bij de ketenpartners groot is", zegt Ruth. "Maar vaak hebben ze de tijd niet." NAZL organiseert daarom minder reguliere regionale bijeenkomsten in 2027, zodat er ruimte komt voor dit leertraject. "En ik denk dat wij meer naar de ketenpartners toe moeten", zegt Ruth. Ze schuift bijvoorbeeld aan bij sectoroverleggen, zoals die van de VVT in Noord-Limburg.

Pieter Janssen begeleidt het gesprek bij een van de banners

Volgens Pieter Janssen, lid van de projectgroep, geldt dat voor iedereen. "Ook de ziekenhuizen hebben geen mensen op de plank liggen. We moeten zo efficiënt en effectief mogelijk omgaan met de tijd van de ketenpartners." Om die tijd zo goed mogelijk te benutten, werkt de projectgroep samen met Good Work. Dat bureau is volgens Pieter sterk in creativiteit en didactiek. "Wij zijn verantwoordelijk voor de inhoud. Zij kijken hoe we dat op een aantrekkelijke manier kunnen overbrengen aan de deelnemers. Hoe blijft het hangen? Dat is echt een samenspel." Naast de vaste bijeenkomsten komen er ook podcasts en er is een online leeromgeving. "Zo kunnen mensen ook buiten de geijkte kantoortijden aan informatie komen", zegt Ben.

Zes personages
Hoe die creatieve aanpak eruitziet, merken de deelnemers na de pauze. Verspreid over het terrein staan zes banners, elk met een personage uit de serie en een QR-code. Onder hen zijn de patiënt Truus, een huisarts en de ziekenhuisbestuurder Hugo die tevens voorzitter is van het Regionaal Overleg Acute Zorgketen (ROAZ). De deelnemers lopen van banner naar banner en scannen bij elk personage de QR-code met hun telefoon.

Truus is afhankelijk van zuurstof en thuiszorg, van de hele keten dus. "Op het moment dat de stroom en alle communicatie uitvallen, mogen we haar niet uit het oog verliezen", zegt iemand van de organisatie die bij deze banner staat. Bij elk personage beantwoorden de deelnemers negen vragen: drie over zichzelf, drie over hun organisatie en drie over de keten. Bij Hugo draaien de vragen om strategische dilemma's. "Er is geen goed of fout. Het gaat echt om je eerste beeld." Wie klaar is, krijgt een ansichtkaart met het personage mee.

Bij elke banner wordt een ander thema belicht

Bij de banners komen er gesprekken op gang. Een deelnemer noemt de keuze tussen acute en niet-acute zorg als lastigste dilemma op strategisch niveau. "Ik denk dat alle besluiten bij de acute zorg genomen worden en dat wij als niet-acute zorg het gevoel krijgen dat we onszelf moeten redden." Volgens de deelnemer is het daarom belangrijk dat de niet-acute zorg zelf goed aangehaakt is. "We kunnen nu al afspraken maken met organisaties die in de buurt zitten. Dan weet je bijvoorbeeld: als er een langdurige crisis is, kom je op dinsdagochtend om negen uur bij elkaar." Als telefoon en internet wegvallen, kun je elkaar immers niet meer bereiken. Bij een andere banner gaat het over het delen van informatie zonder dat erom gevraagd wordt.

Foto van nu
Na deze bijeenkomst worden de geanonimiseerde antwoorden verwerkt. Zo ontstaat de foto van nu: per thema wordt zichtbaar wat de sterke punten en de grootste knelpunten in de regio zijn. De resultaten komen in de online leeromgeving terecht, zodat ook de deelnemers ze zien. "We zijn heel nieuwsgierig naar de uitkomsten", zegt Pieter. "Wat ik wel merkte, is dat de discussie al goed op gang kwam."

De resultaten van de oefening maken zichtbaar wat de sterke punten en de knelpunten in de regio zijn

Vanaf nu staat elk kwartaal een eigen thema centraal, zoals de afhankelijkheden tussen de organisaties, netcentrisch werken, crisiscommunicatie en zorgcontinuïteit. Elke periode begint met een nieuwe aflevering van de serie. "Daar hoort een opdracht bij die de organisaties kunnen uitvoeren", zegt Dennis. "Een week of twee, drie later komt de podcast, met weer een opdracht. Die twee samen leiden tot nieuwe inzichten en data, en die gaan we weer delen." Volgens Ben maakt juist die opzet het traject bijzonder. "Wat je elders niet ziet, is dat parallel laten lopen van de leercycli en de voorbereiding op de oefening. Meestal schrijf je een scenario, haal je waarnemers erbij en ga je oefenen."

In elke podcast komen grote spelers uit het domein aan het woord, met tips en adviezen die deelnemers kunnen meenemen naar hun eigen organisatie. Aan het eind van elke periode volgt een regionale thermometer: waar staan we nu? Tijdens het traject komen telkens dezelfde vragen terug. "Je krijgt een nieuwe foto van nu, en die twee beelden kun je over elkaar heen leggen", legt Dennis uit. Zo wordt zichtbaar waar de keten sterker is geworden, en waar nog werk ligt.

Geen tijd te verliezen
De kick-off wordt afgesloten met een lunch. De partners die deze bijeenkomst gemist hebben, worden online bijgepraat. Ondertussen starten er vier werkgroepen. De werkgroepen leertraject en ketenoefening beginnen direct, die voor communicatie en evaluatie volgen later. Ook de bestuurders worden betrokken: via het bestuurlijk ROAZ vraagt de projectgroep hun mandaat voor de oefening.

De ochtend wordt afgesloten met een lunch

Half november is de online leeromgeving opengegaan. Volgens Pieter is er geen tijd te verliezen. "De ketenoefening van 2028, daar werken we naartoe. Je kunt het vergelijken met een marathon. Als je over anderhalf jaar een marathon of een Ironman wilt lopen, is het goed om daarop te focussen. Hoe mooi is het om de komende periode al zo te trainen dat je fitter wordt, zodat je ook voorbereid bent op onvoorziene omstandigheden? Want het kan best zijn dat we over twee maanden in een ebolacrisis zitten. Het komt altijd op het moment dat je het niet verwacht."

18 november 2026