Noodcommunicatie door burgers: ‘Ons netwerk blijft bij langdurige stroomuitval’

Bij een langdurige stroomuitval valt het internet en de mobiele telefonie al na enkele uren uit. Dat geldt niet voor het netwerk van Arjan Bakker. Al 6 jaar bouwt hij aan een netwerk voor burgers met een noodplansysteem. Hij komt graag in contact met veiligheidsregio’s en gemeenten zodat zij kennis kunnen maken met dit systeem.

Het is een mooie zomeravond als ik voor deze reportage naar het Limburgse Nuth afreis. Op een van de heuvels hebben Arjan Bakker en Peter Lemmens hun noodpost opgebouwd. “We staan hoog omdat je daardoor met ‘analoge communicatiemiddelen’ grotere afstanden kunt overbruggen”, legt Arjan uit. Hij wijst naar een kerktoren in de verte. “Daar in het dorp Schimmert zit ook een centrale post van ons. Die kunnen we, zelfs met een portofoon (PMR) van de Action bereiken.”

Arjan is oprichter van het burgerinitiatief U.C.E.R.: United Civil Emergency Respons. Hij geeft hier presentaties over door het hele land. Zijn doel? Burgers leren om snel en eenvoudig een noodnetwerk op te zetten, zodat zij elkaar tijdens een noodscenario kunnen bereiken én kunnen helpen. “Tijdens een langdurige stroomuitval zijn de veiligheidsregio’s binnen no-time overbelast”, zegt Arjan. “Daarom is het belangrijk dat burgers zelf ook voorbereid zijn.”

Het U.C.E.R. Noodplansysteem wordt al op verschillende plaatsen in Nederland en daarbuiten toegepast. “Er zijn zelfs posten in Vlaanderen die zich bij ons hebben aangesloten”, vertelt Arjan. Dit noodplansysteem wordt elke twee weken getest. Tijdens een langdurige stroomuitval kunnen burgers met een portofoon de dichtstbijzijnde centrale post bereiken en om hulp vragen. De centrale posten kunnen elkaar bereiken. Als de dichtstbijzijnde post niet de juiste hulp kan bieden, kan de hulpvraag dus ook in een groot gebied uitgezet worden. Burgers kunnen elkaar ook gecontroleerd over grotere afstanden bereiken, als dat nodig is.

Hoe is dit initiatief ontstaan?
“We zijn hier zes jaar geleden mee begonnen”, vertelt Arjan. “Dat was tijdens de coronacrisis. Er waren toen veel demonstraties en er was veel onrust in de samenleving. Tegelijkertijd waren er ook steeds meer berichten over een vol stroomnet en mogelijke cyberaanvallen. Ook destijds waren veiligheidsregio's tijdens een crisis al snel overbelast. Toen dacht ik: als mensen zichzelf kunnen redden, ontzorgen we de hulpdiensten enorm. Dat werd 6 jaar geleden al mijn doel en het sluit nu mooi aan op de Denk vooruit-campagne van de overheid.”

Hoe werkt het concreet?
“We hebben een systematiek ontwikkeld, die uit drie eenvoudige formulieren bestaat. Dit zijn formulieren op papier, want computers werken tijdens een stroomuitval niet meer.

Het eerste formulier is een aanmeldingslijst. Hier vullen mensen hun naam, adres en expertise in, bijvoorbeeld monteur, arts, tandarts, koerier, gepensioneerd brandweerman, noem maar op. Ze kunnen hier ook invullen of ze een portofoon hebben. Het tweede formulier geeft een overzicht per wijk, dorp, stad of zelfs regio: hoeveel mensen van welke expertise zijn er beschikbaar? Het derde formulier geeft de locaties van de centrale posten weer. Dit zijn bijvoorbeeld gemeenschapshuizen die 24 uur per dag bezet kunnen worden en waar mensen terechtkunnen voor hulp, informatie en overige specifieke zaken waar dan behoefte aan is.”

Hoe werkt dit in de praktijk?
“Stel, ik heb een arts nodig. Ik neem dan met mijn eigen portofoon contact op met de centrale post in mijn omgeving of ga ernaartoe. Deze post heeft een overzicht van alle aangesloten posten binnen een straal van maximaal 5 tot 10 km en de expertises die de burgers via die posten ter beschikking hebben. Ik zie in dat overzicht bijvoorbeeld dat er twee artsen bij centrale post 5 beschikbaar kunnen zijn.

Mijn centrale post neemt contact op met de centrale post 5 en regelt een afspraak. Zo voorkom je dat mensen tijdens een stroomuitval alle kanten oprijden op zoek naar hulpdiensten die hen niet direct kunnen helpen. De reguliere hulpdiensten zullen tijdens een serieus noodscenario overbelast zijn. Via ons netwerk kunnen burgers elkaar gecontroleerd en georganiseerd de eerste hulp bieden.

Dat geldt bijvoorbeeld ook voor mensen met een chronische aandoening. Ik kreeg via de website van U.C.E.R. een mail van een mevrouw die thuis aan de zuurstof ligt. Ze was wanhopig door de berichten uit de media over het noodpakket: als de stroom uitvalt, werkt haar apparatuur niet meer en zijn haar noodcilinders binnen enkele uren leeg. Ik zei: dan zorgen wij voor een portofoon en dan kunt u via ons iemand oproepen die medisch onderlegd is. Die kan dan bijvoorbeeld naar het ziekenhuis rijden om de noodcilinders te ruilen. Dat is heel concreet.”

De oefening
Het netwerk dat U.C.E.R. in Limburg en daarbuiten heeft opgezet oefent elke twee weken op woensdagavond. Vanavond kijk ik mee. Peter en Arjan hebben hun apparatuur al aangesloten op de accu van hun auto's. Om klokslag half negen gaan zij de lucht in.

“Goedenavond allemaal. Hier is CP3 mobiel. Vanuit deze post gaan wij vanavond de oefening draaien”, zegt Arjan. Hij roept heel gestructureerd alle posten op in zijn omgeving. Eerst CP1. Stilte. CP2: een reactie. CP4: niets. CP5: aanwezig. Stap voor stap noteert hij wie er bereikbaar is en wie niet. “Het is belangrijk om dit te testen, want anders merk je pas in een noodsituatie dat een aantal posten mogelijk een probleem hebben.” Na deze eerste ronde vraagt Arjan alle aangemelde posten om een radiorapport door te geven. Welke berichten en welke centrale posten konden zij in hun eigen omgeving ontvangen? Ook dat wordt genoteerd.

De oefening levert een overzicht op van de bereikbaarheid van de posten. “Wij oefenen elke twee weken, ook in de winter. Dat is belangrijk, want atmosferische omstandigheden kunnen de verbindingskwaliteit enorm beïnvloeden. Als je die verschillen niet kent, sta je voor verrassingen op het moment dat je het netwerk nodig hebt. Vanavond was het ontvangst minder goed dan twee weken geleden. Dat schrijven we op en daar leren we van. Zo zorgen we ervoor dat ons netwerk continu verbetert.”

Burgers
Na de oefening praten we nog even na. De centrale posten oefenen dus regelmatig. Maar ik kan me voorstellen dat dat niet voor alle burgers geldt. Hoe kunnen zij zich toch voorbereiden op 72 uur stroomuitval? “Dat is heel eenvoudig”, zegt Arjan. “Ze kunnen een portofoon kopen, desnoods bij een speelgoedwinkel of bij de Action. In de voorbereidingsfase stemmen we deze af op kanaal 8. Dat is het kanaal waarmee ze hun eigen centrale post kunnen bereiken. Ook is het goed om vooraf iets te leren over het gebruik van portofoons, wat in onze U.C.E.R.-presentatie behandeld wordt. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat je op de juiste plek gaat staan. Misschien heb je bijvoorbeeld tussen flats maar 500 meter bereik, maar vanaf het balkon ineens 5 km. Je hoeft soms maar een paar meter te verplaatsen om een goede verbinding tot stand te brengen.”

De centrale posten beschikken over professionelere apparatuur. Ze kunnen elkaar bereiken via het U.C.E.R.-noodplansysteem, en een boodschap doorgeven. Zo zijn alle centrale posten in één netwerk met elkaar verbonden. “In het uiterste geval beschikken we zelfs over ‘morse’-kennis en -apparatuur”, vertelt Arjan. “En als een verbinding niet werkt, nemen we contact op met een andere centrale post. Zij kunnen de centrale post die je nodig hebt misschien wel bereiken. Zo is er via dit netwerk zelfs al een keer contact gelegd met een post in Italië. In de loop der jaren hebben we dus al veel problemen getakeld. Wij kunnen zelfs koeriers inzetten bij de uitval van alle middelen en toch gericht hulp blijven bieden.”

Veiligheidsregio’s en gemeenten
Burgers zijn, volgens Arjan, een belangrijke ketenpartner, als het erop aankomt. Daarom wil hij graag in contact komen met veiligheidsregio's, gemeentes of andere overheidsdiensten die geïnteresseerd zijn het U.C.E.R.-noodplansysteem. “Het is in heel Nederland beschikbaar”, zegt hij. “Want ik geef al jaren presentaties over dit noodplansysteem in het hele land. Dus deze methodiek wordt ook in andere regio's toegepast. Door samen te werken kunnen we elkaar versterken. Zo kunnen we er samen voor zorgen dat we zo goed mogelijk voorbereid zijn op 72 uur stroomuitval.”

Arjan wil het systeem graag uitleggen aan overheden, bijvoorbeeld met een lezing of een presentatie. Hij is te bereiken via het e-mailadres: dutch-ucer@pm.me. Meer informatie over het systeem is ook te vinden op: www.dutchucer.com