Civiele protectie in Italië: ‘Iedereen is nodig en kan meedoen’

Voor veel mensen is Toscane de perfecte plek voor een vakantie. Toch heeft dit gebied ook een andere – voor vele onbekende – kant en dat zijn de grote risico’s op natuurbranden, overstromingen en aardbevingen. Reden genoeg voor een groep Nederlandse crisisbeheersers om zich twee dagen onder te dompelen in de rampenbestrijding van deze Italiaanse regio.

Toscane heeft een Civiele Protectie van zo’n 34.000 vrijwilligers. Zij zijn er niet voor niets, zo blijkt wel uit de inzetfrequentie. Bijna wekelijks ondersteunen zij de reguliere hulpdiensten. Tijdens de dagen dat de Nederlanders er waren, ondersteunden zij bij de vluchtelingenstromen in Livorno en zorgden zij voor waakzaamheid bij het hoogwater op het Napoleon-eiland Elba.

Veel materieel
Om dit werk te kunnen doen, beschikt de Protezione Civile over een indrukwekkend arsenaal aan voertuigen, werktuigen en materialen. Dit staat op verschillende plaatsen opgeslagen en de Nederlandse delegatie bezocht materiaalcomplexen nabij Florence en in Pisa. De materialen zaten grotendeels in compacte gemakkelijk verplaatsbare containers. Zo kunnen zij snel flinke tenten leveren en deze volledig inrichten, inclusief keukenvoorzieningen met mobiele koel- en vriescontainers. Ook zijn er speciale containers om waardepapieren die onder water gestaan hebben, snel te bevriezen voor een beter herstel. En uiteraard zijn er de gebruikelijke pompen, zandzakken, ventilatoren enzovoorts.

“De warehouses zijn letterlijk en figuurlijk een kijkje in de keuken”, zegt Eveline Dekkers strategisch adviseur crisisbeheersing bij het LOCC. “De spullen staan overzichtelijk opgesteld. Deze worden op lokaal niveau vaak laagdrempelig ingezet. Dit alles om vooral in de eerste fase van een crisis snel operationeel te zijn. Dit zijn onder andere een verwarmde tent voor de opvang van zo’n 80 personen in een uur, plug and play keukenmodules, een camper voor de allereerste coördinatie ter plaatse, en ga zo maar door. Een hands-on mentaliteit in de volle breedte.”

De Nederlandse delegatie bestond tijdens dit bezoek uit vertegenwoordigers van twee veiligheidsregio’s, het Landelijk Netwerk Bevolkingszorg, het ministerie van Justitie en Veiligheid, het NIPV en LOCC-KCR2. Delegatieleider hoofd LOCC-KCR2 Luc Dietz benadrukt het belang van die gezamenlijkheid. “Als kwartiermaker voor KCR2 weet ik hoe belangrijk het is om elkaar vast te houden en om gezamenlijk te werken aan en in het stelsel van crisisbeheersing in Nederland. Een paar dagen samen in het buitenland inspireert en verbindt.”

Nederland
In Nederland kennen we geen centraal georganiseerde civiele protectie meer sinds het opheffen van de Bescherming Bevolking in 1986. Bij grote rampen leunen wij nu vooral op de extra capaciteiten die Defensie kan bieden. Daarnaast kent Nederland een aantal specifieke capaciteiten die binnenlands ingezet kunnen worden. Voorbeelden daarvan zijn het Rode Kruis, de Reddingsbrigade en natuurlijk ook het Urban Search and Rescue Team van de vier Zuid-Hollandse veiligheidsregio’s, politie en ambulancediensten.

De wijze waarop de Italianen het organiseren, inspireerde de Nederlandse delegatie. Het vermogen om 34.000 vrijwilligers met een relatief kleine staf van 40 mensen te kunnen coördineren, is bewonderenswaardig. “Het is inspirerend om te zien hoe Toscane de kracht van maatschappelijke initiatieven en mensen gebruikt, organiseert en faciliteert op de momenten dat het er echt om gaat”, aldus Ruud Bakker, gemeentesecretaris van Gouda en voorzitter van het Landelijk Netwerk Bevolkingszorg (LNB). De Italianen hanteren een eenvoudig systeem door te werken met meer dan 100 vrijwilligersorganisaties die hun eigen vrijwilligers binden, boeien en in de basis opleiden. Met een korte instructie worden de vrijwilligers klaargestoomd om in het grote systeem van de civiele protectie te hangen. De ‘patch’ met het logo van de Protezione Civile toont aan dat zij in dit verband kunnen werken.

Informatiesysteem
Via een eigen meldkamer in Florence monitort de organisatie de risico’s en coördineren zij de inzet van de vrijwilligers. Een informatiesysteem ondersteunt alle processen. Dit is vergelijkbaar met het Nederlandse Landelijke Crisismanagement Systeem (LCMS) waar inzetten/incidenten aangemaakt worden en verrijkt worden met alle relevante informatie voor de operatie. Dit systeem kan ook vrijwilligers alarmeren en zien wie waar aan het werk is.

“Er is veel aandacht voor de drijfveren van de vrijwilligers die snel willen helpen als dat nodig is”, vertelt Marie-Louise van Schaijk, directeur van de veiligheidsregio Brabant-Noord. “Ook zie je veel respect voor de gemeenschapszin en voor alles wat de vrijwilligers nodig hebben om echt te kunnen helpen.”

Gekozen bestuurders
De Toscaanse Civiele Protectie organisatie werkt voor gemeenten, provincies en de nationale brandweer. Zij doet dat zelfstandig en zelfvoorzienend. In het bestuurlijke drukke Italië is het werken voor deze bestuurslagen met gekozen bestuurders niet eenvoudig. Ermo Hartsuijker van Veiligheidsregio Utrecht beschrijft het treffend: “We spraken tijdens ons bezoek over het opperbevel en de vraag welke burgemeester dat heeft bij een ramp in twee gemeenten. Het antwoord was simpel: allebei.”

De risico’s natuurbranden en overstromingen zijn deels vergelijkbaar met Nederland. Een groot verschil is het Italiaanse landschap waardoor bijvoorbeeld gebieden lastiger bereikbaar zijn. Nino Manzoli, beleidscoördinator op het ministerie van Justitie en Veiligheid, was een van de delegatieleden. Met zijn enorme kennis en Florentijnse roots was hij een welkome aanvulling op het reisgezelschap. Hij vertelt: “Het viel mij op dat de Italianen een aardbeving als belangrijkste risico noemen. De kans op een aardbeving is heel klein, maar de impact is groot en het moment is onvoorspelbaar. Het dient zich niet aan.” Ermo vond het juist opvallend dat de Italianen de oorlog tussen Rusland en Oekraïne niet als risico zien: “Er is in Italië – zo zei men – geen debat over een eventueel artikel 5 van de NAVO.”

Take away
De groep Nederlanders keerde na drie dagen vol inspiratie terug. Zo gaat gemeentesecretaris Ruud Bakker snel in gesprek: “Bij een echte ramp kunnen we het niet alleen. Ik wil graag in gesprek gaan met de veiligheidsregio en lokale vrijwilligersorganisaties om te kijken hoe wij bestaande organisaties beter kunnen benutten, zoals het Rode Kruis, Gouda Bruist en de veteranen.”

Ook Eveline Dekkers heeft veel ideeën opgedaan. “We zijn al in gesprek met een aantal grote vrijwilligersorganisaties, zoals het Rode Kruis, de Reddingsbrigade, het Leger des Heils en het Veteranen Search Team. We willen tot een goede samenwerking en een breder takenpakket komen. Dat is feitelijk al een eerste begin van civiele protectie in Nederland. De Italianen hebben ons goed laten zien hoe je dit verder werkbaar kunt krijgen.”