GGD-GHOR Nederland: 'Brede netwerkaanpak voor weerbaarheid zorgketen'

Het Nederlandse zorgdomein is zeer divers en zit complex in elkaar qua organisatie, financiering en samenwerkingsmodellen. Daarmee zijn direct de uitdagingen benoemd om de zorgketen, net als andere maatschappelijke geledingen, crisisbestendig te maken. Voorzitter André Rouvoet van de branchekoepel GGD-GHOR Nederland adresseert dit thema in het keynoteprogramma tijdens de eRIC-vakbeurs. Het versterken van de weerbaarheid van het zorgstelsel vraagt een brede netwerkaanpak van alle schakels in de keten, stellen Barry Visscher en Robert Fidder van de Vakraad GHOR.

De GHOR-organisatie verbindt drie werelden met elkaar: de publieke gezondheid, het veiligheidsdomein en het openbaar bestuur. Een samenhang die wordt gekenmerkt door grote diversiteit. Want naast de geneeskundige schakels die een rol spelen in het stelsel van hulpverlening en crisisbeheersing, zoals ambulancediensten, ziekenhuizen en traumazorgnetwerken, vallen ook eerstelijns zorgvoorzieningen als huisartsenposten en niet acute zorgorganisaties, zoals de GGZ, onder die paraplu.

Organisatorische legpuzzel
“Het zorgdomein is een legpuzzel van organisaties met een grote autonomie en eigen verantwoordelijkheden, dus primair zijn zij zelf verantwoordelijk voor het organiseren van hun weerbaarheid en veerkracht in crisistijd”, verduidelijkt Barry Visscher, manager GHOR bij Veiligheidsregio Noord-Holland Noord. Hij fungeert samen met collega Robert Fidder uit Noord- en Oost-Gelderland als co-voorzitter van de landelijke Vakraad GHOR.

Barry vervolgt: “De rol van de GHOR is om al die schakels in de publieke gezondheid en het zorgdomein met elkaar te verbinden en een platform te bieden voor het delen van kennis en best practices. Samenwerking en afstemming zijn de sleutels tot het functioneren van de zorg. Want het is een keten, waarin patiënten op verschillende plaatsen binnenkomen en doorstromen naar andere zorgverleners. Als er één schakel hapert, kan de hele keten vastlopen. Zeker als in crisistijd de druk op de zorg sterk toeneemt, is dit een forse uitdaging, zoals we bijvoorbeeld tijdens de Covid-pandemie hebben ervaren.”

Crisisvoorbereiding
De GHOR is in de crisisbeheersingsketen op meerdere niveaus verbonden met de veiligheidsregio’s: op bestuurlijk vlak via het regionaal veiligheidsbestuur, als coördinerende schakel voor de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen én als verbindende coördinatieschakel in de zorgketen. Via de Directeur Publieke Gezondheid worden die thema’s op directieniveau verbonden met de beleidsterreinen van de veiligheidsregio’s, zo ook de crisisvoorbereiding.

Hoe raakt het thema weerbaarheid in crisistijd de wereld van de GHOR? Barry: “In haar beginjaren was de GHOR vooral geënt op het organiseren van de geneeskundige hulpverlening bij ‘flitsrampen’, zoals grote verkeersongevallen. Die focus is anno 2026 totaal anders, met een opeenstapeling van dreigingen van grootschalige en langdurige crises. De coronacrisis toonde al het immense maatschappijontwrichtende effect van een infectieziektepandemie en de enorme belasting die die crisis teweeg bracht in de zorg. Andere typen crises die nu even nadrukkelijk op het bordje van de GHOR liggen, zijn grootschalige stroomuitval en cybercrises, die ook de zorg als vitale maatschappelijke sector kunnen treffen, en scenario’s als grootschalige aanslagen en geopolitieke conflicten.”

Continuïteitsplannen
Robert vult aan dat deze dreigingen en scenario’s tal van vraagstukken rond weerbaarheid en continuïteit opleveren voor de ketenpartners in de zorg en de publieke gezondheid. “Ziekenhuizen en woonzorgvoorzieningen met kwetsbare patiënten moeten continuïteitsplannen opstellen en zorgdragen voor noodvoorzieningen en opschalingscapaciteit. Dan gaat het onder andere om het zekerstellen van de meest noodzakelijke zorgprocessen met voldoende personele capaciteit, maar tijdens een black-out ook met noodstroom en de daarvoor benodigde brandstof.

Een aandachtspunt is dat bij een langdurige crisis die grotere gebieden treft de vraag naar dergelijke noodvoorzieningen exponentieel zal stijgen. Dus hoe waarborg je dat ze ook daadwerkelijk beschikbaar zijn op het moment dat je ze nodig hebt? Het regelen van die back-up en capaciteit is de verantwoordelijkheid voor de individuele organisaties. Wij gaan uit van de eigen kracht van de ketenpartners, maar wij ondersteunen wel met advies en leidraden, toetsen de plannen van de organisaties en brengen kennis en ervaringen samen.”

Militaire dreiging
Qua organisatie, capaciteit en medische behandelwijzen is het Nederlandse zorgstelsel sinds het einde van de vroegere ‘Koude Oorlog’ volledig geënt op reguliere ongevallen en rampen in vredestijd. Maar de snelle en verontrustende ontwikkelingen op het geopolitieke vlak vragen ook van het zorgstelsel om een nieuwe kijk op opschaling in crisistijd. Barry: “Het Nationaal Crisisplan Militaire Dreiging dat de Rijksoverheid ontwikkelt als een van de leidende nationale crisisscenario’s, komt ook op ons bordje. In het niet langer denkbeeldige geval van een gewapend conflict binnen het NAVO-bondgenootschap, moeten we rekening houden met mogelijk grote aantallen gewonde militairen, die naar Nederland worden gerepatrieerd en voor behandeling in Nederlandse ziekenhuizen worden opgenomen. Dat betekent een enorme extra opgave voor de hele zorgketen, in combinatie met de reguliere spoedzorg die ook door moet blijven gaan.”

Vraagstukken die daarbij volgens de heren op tafel komen zijn in de eerste plaats opvangcapaciteit in ziekenhuizen en beschikbaarheid van voldoende personeel. Maar ook vragen over het afschalen van bepaalde niet-spoedeisende typen planbare zorg om extra capaciteit vrij te maken én over het voorkomen van problemen met resistente bacteriën. Gewonde militairen kunnen immers uit gebieden komen waar die resistentie in de medische zorg een hardnekkig probleem is. Robert: “Bovendien krijgen artsen en verpleegkundigen in zo’n militair crisisscenario te maken met typen letsels waarmee we in de reguliere Nederlandse geneeskunde geen of nauwelijks ervaring hebben én met patiënten die in hoge mate mentaal zijn getraumatiseerd. Dat heeft nogal een weerslag op de betrokken medische professionals. Zij zorgen voor de patiënten, maar wie zorgt er voor de medisch professionals?”

Capaciteit en opschaling
Capaciteit is een extra uitdaging tijdens een langdurige en maatschappijontwrichtende crisissituatie, beaamt Robert. Hij wijst nogmaals op de coronapandemie, toen er ook grote uitval was onder zorgmedewerkers die zelf ziek waren. De huidige opschalingsstructuren, zoals landelijke patiëntenspreiding en de Nationale Zorgreserve, hebben in die crisisjaren 2020-2022 hun oorsprong. Maar ook een black-out of andere nationale crisissituatie kan een aanslag plegen op de personele capaciteit, omdat zorgmedewerkers wellicht in het eigen gezin nodig zijn om daar de zaken in goede banen te leiden.

“De opgave is dat we in crisistijd slimmer moeten werken en de beschikbare capaciteiten zo efficiënt mogelijk moeten inzetten. Veel meer dan onder normale omstandigheden zijn we dan aangewezen op samenwerking tussen ketenpartners, zeker in de acute zorg. Daar hebben we structuren voor zoals het Regionaal Overleg Acute Zorg, ROAZ, dat de samenwerking in de acute zorgketen afstemt. Maar ook het Landelijk Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding heeft een structurele inbedding gekregen in het acute zorgstelsel. In coronatijd is dat vooral gevormd om de schaarse landelijk beschikbare Intensive Care-capaciteit optimaal in te zetten. Die spreiding kunnen we ook voor andere typen patiënten toepassen.”

Oefenen
Weerbaarheid is momenteel hét sleutelwoord in het crisisbeheersingsdomein, zoals ook zichtbaar is in de programmering van de eRIC-vakbeurs. De partijen die het in de crisispraktijk samen moeten oplossen, treffen elkaar ook op de beursvloer en in het keynoteprogramma: bestuurders en uitvoerders.

Robert: “Weerbaarheid gaat over het zoveel mogelijk continueren van vitale maatschappelijke processen tijdens een crisis zoals een black-out of een grote cyberstoring. En de zorg is absoluut een vitaal maatschappelijk proces. Om grip te krijgen op de vraagstukken die zo’n type crisis ook voor ons domein opleveren, moeten we niet alleen achter de schermen afstemmen, maar ook de samenwerking stroomlijnen door te oefenen. Het afgelopen jaar zijn GHOR Twente, GHOR Noord- en Oost-Gelderland en Acute Zorg Euregio samen opgetrokken om zorgverleners in onze regio daarop voor te bereiden. Nu is het tijd om te kijken hoe die voorbereiding uitpakt in de praktijk! Daarom hebben we afgelopen januari een regionale ketenoefening genaamd ‘Black-Out’ gehouden. Tijdens deze oefening hebben ziekenhuizen, ambulancediensten, VVT-organisaties, gehandicaptenzorg, ggz en huisartsen een dagenlang durende stroomuitval gesimuleerd. De oefendoelen waren het overeind houden van de zorg voor patiënten en cliënten, onderlinge afstemming, rolverdeling en omgaan met toenemende druk.”

Tijdens de oefening doorliepen alle ketenpartners tegelijk hetzelfde scenario op hun eigen locatie. Zo brachten zij de impact van stroomuitval op zowel de eigen organisatie als de regionale zorgstromen in beeld. Robert: “We toetsen bestaande crisisplannen, regionale afspraken en overlegstructuren, en we kijken naar verbeterpunten en blinde vlekken. De oefening is een simulatie voor medewerkers met een crisisfunctie, bestuurders en medisch/technisch inhoudelijke experts. Leren van én met elkaar staat centraal. De aanleiding voor deze oefening ligt in eerdere tabletop-oefeningen en zelfevaluaties, waarin de behoefte aan een realistische ketenoefening duidelijk naar voren kwam. Ook recente grootschalige stroomstoringen, zoals in april 2025 in Spanje en Portugal en deze maand in Berlijn, onderstrepen het belang hiervan. Met dit type oefeningen willen we borgen dat de ketenpartners in de zorg samen goed zijn voorbereid, zodat de zorg – ook in crisistijd – beschikbaar blijft.”

Over eRIC
André Rouvoet, voorzitter van de GGD-GHOR Nederland, is een van de sprekers van het keynoteprogramma tijdens de eRIC-vakbeurs. De Expo Rampenbestrijding, Incidentmanagement & Crisisbeheersing (eRIC) is een vakbeurs voor de veiligheidsindustrie. Op 22 en 23 april 2026 komt de volledige veiligheidsketen samen op Vliegveld Twenthe. Twee dagen lang vormt eRIC het centrale ontmoetingspunt waar professionals uit alle disciplines kennis uitwisselen en samenwerken aan vernieuwing en effectiviteit binnen het veiligheidsdomein. De beursvloer, lezingen en demonstraties worden samengebracht in één evenement dat hulpdiensten ondersteunt in hun dagelijkse werk en bijdraagt aan een veiliger Nederland.

Gratis tickets zijn beschikbaar via www.exporic.nl